Odpowiedź Ministerstwa Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na interpelację w sprawie odszkodowań za wywłaszczanie gruntów rolnych pod budowę dróg (na przykładzie Nidzicy w województwie warmińsko – mazurskim).

W odpowiedzi na interpelację Pana Posła Tadeusza Iwińskiego przekazaną przy piśmie Marszałka Sejmu RP z dnia 10 stycznia 2011r., nr SPS-023-757/12, w sprawie „odszkodowań za wywłaszczanie gruntów rolnych pod budowę dróg (na przykładzie Nidzicy w woj. warmińsko – mazurskim” uprzejmie przedstawiam informacje w tym zakresie.

Zgodnie z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy dokonywane jest na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Choć pojęcie słusznego odszkodowania nie zostało zdefiniowane w ustawie zasadniczej, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego słuszne odszkodowanie winno mieć charakter ekwiwalentny do wartości wywłaszczonego dobra (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 marca 2000r., sygn. akt P 5/99). Natomiast po stronie ustawodawcy pozostaje obowiązek wyważenia ochrony interesu osoby wywłaszczonej oraz mościwości władz publicznych (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 2009r., sygn. akt P 33/2007). Przepisy ustawowe określające ograniczenia prawa własności powinny bowiem we właściwy sposób równoważyć interesy właścicieli i interes publiczny (wyrok Trybunały Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004r., sygn. akt SK 11/02).

Wspomniana zasada znalazła odzwierciedlenie w treści art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r. Nr 102, poz. 651, z późn. zm.), dalej: „ustawa”, w którym stwierdza się, iż wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Rozwinięcie tej zasady w odniesieniu do wyceny nieruchomości zawarte jest w art. 134 ust. 1 ustawy, w którym jako podstawę ustalenia wysokości odszkodowania ustawodawca wskazał, co do zasady, wartość rynkową nieruchomości. Przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości dla potrzeb ustalenia wysokości odszkodowania rzeczoznawca majątkowy zobowiązany jest uwzględnić w szczególności jej rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stan nieruchomości oraz aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomościami (art. 134 ust. 2 ustawy).
Ponadto w przepisach art. 134 ust. 3 i ust. 4 ustawy ustawodawca wprowadził do porządku prawnego tzw. zasadę korzyści, wychodzącą z założenia, iż odszkodowanie nie może pomijać zwiększenia wartości nieruchomości spowodowanego przeznaczeniem na cal publiczny. Tym. Samym, jeżeli takie zwiększenie rzeczywiście nastąpi, osoba wywłaszczona powinna otrzymać odszkodowanie, którego podstawę stanowić będzie nie wartość nieruchomości zgodna z dotychczasowym sposobem użytkowania (art. 134 ust. 3 ustawy), lecz wartość nieruchomości określona dla alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z przeznaczenia tej nieruchomości na cel publiczny (art. 134 ust. 4 ustawy).

Zmiana przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu rachunkowego (Dz. U. Nr 207. poz. 2109, z późn zm.), dalej: „rozporządzenie”, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 14 lipca 2011r., nie zmieniła w żaden sposób sytuacji prawnej i majątkowej wywłaszczanych rolników. Rozporządzenie, jako akt wykonawczy do ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może bowiem zawierać regulacji, które byłyby sprzeczne z zasadami wyrażonymi w ustawach. Rozporządzenie nie może również, jako Akt wykonawczy, zawierać regulacji, które byłyby sprzeczne z zasadami wyrażonymi w ustawach. Rozporządzenie nie może również, jako akt wykonawczy, zawierać regulacji odnoszących się do praw i obowiązków obywateli, a do tej materii niewątpliwie zaliczyć należy kwestie ustalania wysokości odszkodowania, gdyż byłoby to niezgodne z ustawą zasadniczą.

Mając powyższe na względzie, teza o obniżeniu wysokości odszkodowań za wywłaszczenie nieruchomości rolnych w związku z nowym brzmieniem rozporządzenia nie znajduje uzasadnienie. Bez względu bowiem na fakt zastosowania przez rzeczoznawcę majątkowego określonego w rozporządzeniu sposobu wyceny nieruchomości, właściciel nieruchomości jest uprawniony do otrzymania odszkodowania w wysokości równej wartości wywłaszczonej nieruchomości, z uwzględnieniem zasady korzyści wyrażonej w art. 134 ustawy, tj. z uwzględnieniem wpływu, jaki na te wartość ma przeznaczenie na cel publiczny. W mojej ocenie tak określona wartość nieruchomości rolnych nie będzie odbiegać od wartości nieruchomości rolnych określonych na podstawie dotychczasowego brzmienia rozporządzenia.

Dodatkowo należy wskazać, iż ewentualne uzupełnienie rozporządzenia zmieniającego o stosowne przepisy przejściowe stanowiłoby naruszenie zasad techniki prawodawczej. Jak stanowi bowiem §911 ust. 1 w zw. z art. 132 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej (Dz. U. 100, poz. 908) nie nowelizuje się przepisów rozporządzenia zmieniających inne rozporządzenie. Wprowadzenie przepisów przejściowych do treści rozporządzenia zmieniającego na etapie prac legislacyjnych również nie było by możliwe, gdyż takie rozwiązanie zostało zakwestionowane przez Rządowe Centrum Legislacji, jako sprzeczne z przepisami rangi ustawowej. Za niezasadne uznano również określenie dłuższego vacatio legis rozporządzenia zmieniającego oceniając, iż wydłużenie okresu przejściowego spowodowałoby wprowadzenie stanu niepewności.

Przedstawiając powyższe informacje wyraża nadzieję, że pozwolą one na wyeliminowanie wątpliwości zgłoszonych przez Pana Posła Tadeusza Iwińskiego

/-/ Piotr Styczeń
Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej